Theorie X en theorie Y

Theorie X huldigt de opvatting dat de mens lui is, niet wil werken, niet kan en wil denken en alleen geïnteresseerd is in geld verdienen.
Theorie Y daarentegen gaat ervan uit dat de mens wil werken, beloond wil worden in de vorm van respect (waarbij geld minder belangrijk is), creatief en vindingrijk is en verantwoordelijkheid niet uit de weg gaat.

Enige informatie over de theorie van McGregor op internet is te vinden op de website van managersonline, waar de theorie in de tijd wordt geplaatst en naast de theorieën van Maslov en Herzberg wordt geplaatst.

Wanneer mensen zich gedragen volgens theorie X, dan functioneren ze wellicht in een strikt hiërarchische organisatie, een bureaucratie, op een werkplek waar precies is vastgelegd wat ze moeten doen en eigen initiatief niet op prijs wordt gesteld. Een autoritair leiderschap kan zijn diensten bewijzen in een dergelijke omgeving, maar sinds het verschijnen van de theorie X van McGregor zijn steeds meer mensen van mening dat de stereotypering vooral negatieve associaties oproept. Maar vergis je niet: er zijn ook nog steeds mensen die van acht tot half vijf onder het genot van 3FM repeterende werkzaamheden uitvoeren en het allemaal wel best vinden.

Mensen die zich gedragen volgens theorie Y, hebben minder behoefte aan hierarchie en afhankelijkheid van procedures en leidinggevenden. Ze willen initiatief kunnen tonen, verantwoordelijkheid dragen en zijn bereid en in staat zich te ontplooien in hun werk.

Een testje om het eigen mensbeeld eens aan een en ander (X en Y) te onderwerpen is te vinden op de website van fractal.org.


Aanbiedingen bij managementboek

Schoolvoorbeeld

Misschien dat we de door McGregor beschreven beelden niet meer op deze manier benaderen, maar dat neemt niet weg dat het nog steeds eenvoudiger is iemand een etiket op te plakken (na kortere of langere tijd) dan een genuanceerde mening over mensen te ontwikkelen en bij te stellen als de situatie daarom vraagt. We praten gemiddeld snel en makkelijk in generalismen, niet alleen over medewerkers en collega's, maar zeker ook over leerlingen.

Misschien zijn leerlingen ook wel zo 'dociel' omdat we ze benaderen op een manier die dit gedrag uitlokt. Aantrekkelijk onderwijs is onderwijs dat uitdaagt. Daar past het mensbeeld van theorie X inderdaad niet zo best in, maar zijn we in staat dit beeld opzij te zetten als het gaat om collega's die er de kantjes vanaf dreigen te lopen en leerlingen die alleen in beweging lijken te komen voor hun bijbaan? Waar begint de bevestiging van het beeld dat slechts in ons hoofd bestaat?

Dat de verwachting die de docent van de leerling heeft een belangrijke rol speelt in de uiteindelijke prestaties is onlangs opnieuw bevestigd in onderzoek, maar was ook eerder al vastgesteld. Dat sluit bijvoorbeeld goed aan op de theorie van de 'zone van de naastgelegen ontwikkeling' van Lev Vygotsky, waarin ervan uitgegaan wordt dat we niet deterministisch moeten kijken wat een kind zonder hulp presteert, maar juist leerstof moeten aanbieden waarvan nog niet duidelijk is of de leerling die beheerst: de leerling moet als het ware reiken naar het nieuwe niveau van ontwikkeling dat 'voor het grijpen' ligt.

Begin van de pagina